PLC İle Programlama
ve S7-300

Yavuz Eminoğlu
yavuzeminoglu@mynet.com
http://kitap.otomasyon.gen.tr

İÇİNDEKİLER :
I.PLC'NİN YAPISI VE ÇALIŞMA PRENSİBİ
A.PLC NEDİR?
B.SIEMENS S7 PLC'LERİN KARŞILAŞTIRILMALARI
C.PLC'NİN ÇALIŞMASI VE FONKSİYONU
D.PLC'NİN ELEMANLARI
E.S7-300 SİSTEMİNİN YAPISI
F.PLC'LERDE BELLEK
G.PLC'DE KULLANILAN ADRES ALANLARI
H.PROGRAM İŞLEME ŞEKİLLERİ
1.Lineer Program işleme
2.Yapısal Program işleme
İ.PROGRAM YAZILIM ŞEKİLLERİ
1.Kontak Planı (Ladder Diagram - LAD)
2.İşlev Şeması (Function Blok Diagram - FBD)
3.Deyim Listesi (Statement List -STL)
J.PLC'DE KULLANILAN EMİRLERİN YAPISI
1.Operasyon Kısmı
2.Operand Kısmı
K.ATAMA YAPMA
L.S7-300 de PROJE OLUŞTURMA
II.MANTIK KAPILARI
A."VE" FONKSİYONU
B."VEYA" FONKSİYONU
C."DEĞİL" FONKSİYONU
D."ÖZEL VEYA" FONKSİYONU
E.MANTIK KAPILARI KOMBİNASYONLARI
1."VEYA" kapısından önce "VE" kapısı
2."VE" kapısından önce "VEYA" kapısı
F.PLC PROGRAMLAMADA İŞLEV SIRASI
G.PROGRAMIN "PLC" DE ÇALIŞMA ŞEKLİ
III.DURUM TESPİT İŞARETLERİ
IV.HAFIZA FONKSİYONU
A.HAFIZA FONKSİYONUNUN OLUŞMASI
1.RS - Hafıza elemanı
2.Hafıza elemanlarının karşılıklı olarak kilitlenmesi
B.SEMBOLİK ADRESLEME
C.DARBE VERİCİLER (KENAR TETİKLEYİCİLER)
V.ZAMAN FONKSİYONU
A.S7-300 de ZAMANLAYICI ÇEŞİTLERİ
1."SP" Darbe (Pulse)
2."SE" Uzatılmış darbe (Extendet Pulse Timer)
3."SD" Girişin uzatılması ( Gecikmeli start ) ( On-Delay Timer )
4."SS" Hafızalı gecikmeli start ( Retentive On-Delay Timer )
5."SF" Çıkışın uzatılması ( Gecikmeli stop) (Off-Delay Timer )
B.SERBEST BIRAKMA ( FREE- Enable ) SİNYALİ
VI.SAYMA FONKSİYONU
A.KUMANDA TEKNİĞİNDE SAYMA
B.SAYMA FONKSİYONLARI
C.SAYICI DURUMUNUN SORGULANMASI
1.Bit olarak
2.Sayısal ( Nümerik ) olarak
VII.DURUM GRAFİĞİ
A.DURUM GRAFİĞİ İÇERİSİNDE DALLANMA
B.DURUM GRAFİĞİ İÇERİSİNDE DÖNGÜLER
C.MCR ( ANA KONTROL RÖLESİ ) FONKSİYONU
VIII.YAPISAL PROGRAMLAMA
A.PROGRAM MODÜLLERİ
1.Organizasyon modülleri (OB ...)
2.Fonksiyon (FC) ve Fonksiyon modülleri (FB)
B.DATA MODÜLLERİ
C.SİSTEM VE STANDART MODÜLLER
D.DATA TİPLERİ
IX.SAYISAL (DİJİTAL) OPERASYONLAR
A.SAYISAL KUMANDALAR İÇİN TEMEL OPERASYONLAR
B.YÜKLEME (L) VE TRANSFER (T) OPERASYONLARI
C.YÜKLEME VE TRANSFER İŞLEMLERİNİN GRAFİK PROGRAMLARDA
(LAD-FBD ) GERÇEKLEŞTİRİLMESİ
D.DİJİTAL LOJİK İŞLEMLER
E.KARŞILAŞTIRMA OPERASYONLARI
F.PROGRAM SONLANDIRMA OPERASYONLARI
G.SIÇRAMA OPERASYONLARI
1.Şartsız sıçramalar ( JU )
2.Şartlı sıçramalar
3.Çoklu sıçrama (JL)
4."LAD" ve "FBD" de sıçrama emirlerinin kullanımı
H.KAYDIRMA VE DÖNDÜRME İŞLEMLERİ
İ.ARTIRMA VE AZALTMA FONKSİYONLARI
J.KOMPLEMENT VE NEGASYON ALMA
K.DÖNGÜLER
L.DURUM ALANI (STATUS WORD)
MDATA TİPLERİNİN BİRİBİRİNE DÖNÜŞTÜRÜLMESİ
1."BCD" sayının "TAM SAYI"ya dönüştürülmesi ( BTI - BTD )
2."TAMSAYI"ların "BCD" sayılara dönüştürülmesi ( ITB - DTB )
3."16 bit TAM SAYI"nın "32 bit TAM SAYI"ya dönüştürülmesi ( ITD )
4."32 bit TAM SAYI"nın "VİRGÜLLÜ SAYI"ya dönüştürülmesi ( DTR )
5."VİRGÜLLÜ SAYI"ların "TAM SAYI"lara dönüştürülmesi
6."LAD - FBD" de data tiplerinin biribirine dönüştürülmesi
N.ARİTMETİK FONKSİYONLAR
1.Toplama
2.Çıkarma
3.Çarpma
4.Bölme
5."LAD - FBD" de aritmetik fonksiyonlar
O.MATEMATİK FONKSİYONLAR
1.Kare alma ( SQR )
2.Kare kök alma ( SQRT )
3.Doğal logaritma ( LN )
4.Doğal logaritma tabanı ( EXP )
P.TRİGONOMETRİK FONKSİYONLAR
Q.AKÜ İŞLEMLERİNDE YER DEĞİŞTİRME
1.Akü 1 düşük değerlikli baytlarının yer değiştirmesi ( CAW )
2.Akü 1 deki tüm baytların yer değiştirmesi ( CAD )
3.Akü 1 ve Akü 2 içeriklerinin yer değiştirmesi ( TAK )
4.Akü 1'in Akü 2'ye, Akü 2'nin Akü 1'e, kopyalanması ( PUSH - POP )119
5.Akü 2 ve 3'ün, Akü 3 ve 4'e, kopyalanması ( ENT )
6.Akü 3 ve 4'ün, Akü 2 ve 3'e, kopyalanması ( LEAVE )
R.PLC'DE KOMUTLARIN SINIFLANDIRILMASI
X.ANALOG DEĞERLERİN İŞLENMESİ
A.SİNYAL ÇEŞİTLERİ
1.İkili sinyal
2.Dijital sinyal
3.Analog sinyal
B.PLC'DE ANALOG SİNYALLERİN İŞLENME PRENSİBİ
C.ANALOG SİNYAL GİRİŞ VE ÇIKIŞI
1.Sinyallerin çevrilmesi
2.S7-300 CPU'larda analog sinyal işleme
3.Analog program modülü kanal adresleri
XI.AKIŞ ŞEMALARI
A.İŞLEM
B.SORGULAMA
C.TEKRARLAMA
XII.İNDİREKT ADRESLEME
A.İNDİREKT ADRESLEME
B.POİNTER (GÖSTERGE)
1."WORD" ( 16 bit ) pointerler
2."DWORD" (32 bit) pointerler
C.ADRES REGİSTERLERİ
XIII.BİT OPERASYONLARININ SAYISAL İŞLENMESİ
A.DİREKT SAYISAL DEĞERLER İLE ÇALIŞMA
B.DATA MODÜL DEĞERLERİ İLE ÇALIŞMA
C."LOOP" DÖNGÜSÜ İLE DATA MODÜLÜN TARATILMASI
XIV.YÜKSEK DEĞERLİKLİ "OB" LER
A.SAAT ALARMI "OB" LERİ
B.GECİKTİRME ALARMI "OB" LERİ
C.UYARI ALARMI "OB" LERİ
D.SÜREÇ ALARMI "OB" LERİ
E.ZAMAN HATASI "OB" Sİ ( OB 80 )
F.BESLEME GERİLİMİ HATASI "OB" Sİ ( OB 81 )
G.HATA BULGUSU UYARI "OB" Sİ ( OB 82 )
H.TAKMA / ÇIKARMA UYARI "OB"Sİ ( OB 83 )
İ."CPU" DONANIM HATASI UYARI "OB" Sİ ( OB 84 )
J.PROGRAM YÜRÜTME HATASI "OB" Sİ ( OB 85 )
K.MODÜL TAŞIYICISI (MONTAJ RAYI) ARIZASI "OB" Sİ ( OB 86 )
L.HABERLEŞME HATASI "OB" Sİ ( OB 87 )
M.PROGRAMLAMA HATASI "OB" Sİ ( OB 121 )
N.VERİ ERİŞİM HATASI "OB" Sİ ( OB 122 )
XV.SİSTEM VE STANDART FONKSİYONLARI
A.SİSTEM FONKSİYONLARI
B.SİSTEM FONKSİYON MODÜLLERİ ( SFB )
C.STANDART FONKSİYONLAR
1."IEC" sayıcıları
2."IEC" zaman elemanları
3."IEC" fonksiyonları
D.BİRLEŞTİRİLMİŞ DATA TİPLERİ
1.DATE AND TIME
2.STRING
3.ARRAY
4.STRUCT
5.UDT (User Defined Type) KULLANICI TANIMLI DATA TİPİ
XVI.HABERLEŞME / BUS SİSTEMLERİ
A."MPI" HABERLEŞME SİSTEMİ ( Multipoint Interface )
B."AS-I" HABERLEŞME SİSTEMİ (Aktuatör Sensor - Interface)
C."PROFIBUS" HABERLEŞME SİSTEMİ (Process Field Bus)
EKLER
XVII.SIMATIC S7 GRAPH
A.GRAPH NEDİR?
B.GRAPH DİLİ NASIL AÇILIR?
C.GRAPH DİLİNİN BİÇİMSEL YAPISI
D.GRAPH DİLİNİN MANTIK YAPISI
E.GRAPH PROGRAMLAMADA ZAMAN KULLANIMI
F.GRAPH PROGRAMLAMADA SAYICILAR
G.GRAPH PROGRAMLAMADA KARŞILAŞTIRICILAR
H.GRAPH PROGRAMLAMADA DALLANMALAR
XVIII.SIMATIC S7 SCL
A.SCL NEDİR?
B.STEP 7 ve SCL
C.SCL İLE PLC NASIL PROGRAMLANIR
D.SCL PROGRAMLAMA DİLİ ELEMANLARI
1.İşlemciler (operatörler)
2.SCL'nin kullandığı anahtar sözcükler
3.Adresleme çeşitleri
4.Şart sözcükleri
5.Döngüler
6.Sıçramalar ve diğerleri
7.Sabitler ve değişken tipleri
8.Değişken tanımlama
9.Zamanlayıcılar (TIMER'ler)
10.Sayıcılar (COUNTER'ler)
11.Modüller (OB, FC, FB, DB)
12.Örnek programlar
XIX.CPU 314 IFM'LERDE HIZLI SAYICI KULLANIMI
XX.ÖRNEK PROBLEMLER
XXI.S7 300 PLC KOMUTLARI

ENDÜSTRİYEL HİDROLİK

Gürol Altunok
gurolaltunok@mynet.com
http://kitap.otomasyon.gen.tr

İÇİNDEKİLER :
I. HİDROLİĞE GİRİŞ
A. Tanımı
B. Hidroliğin uygulama alanları
C. Hidrolik sistemlerin olumlu ve olumsuz yanları
1. Hidrolik sistemin olumlu yanları
2. Hidrolik sistemin olumsuz yanları
D. Temel enerji üretim ve iletim yapılarının karşılaştırılması
II. HİDROLİĞİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ
A. Birim sistemleri
1. Birimlerde kullanılan ön takılar
2. Denklemlerde kullanılan simgeler
B. Temel kavramlar
1. Kütle
2. Kuvvet
3. Basınç
4. İş
5. Enerji
a) Kinetik enerji
b) Potansiyel enerji
6. Güç
7. Hız
8. İvme
C. Hidrostatiğin temel ilkeleri
1. Hidrostatik basınç
2. Pascal Kanunu
a) Kuvvet çevrimi
b) Basınç çevrimi
D. Hidrodinamiğin temel ilkeleri
1. Akış Kanunu
2. Bernoulli Teoremi
3. Sürtünme-basınç kanunu
E. Akım türleri
1. Katmanlı (Laminer) akım
2. Kaynaşık (Türbülanslı) akım
F. Reynold sayısı (Re)
G. Problemler
III. HİDROLİK AKIŞKANLAR
A. Hidrolik akışkanların özellikleri
1. Fiziksel özellikleri
a) Viskozite
b) Viskozite indeksi
c) Viskozitenin basınca bağlı olarak değişimi
d) Yağlama ve aşınmayı önleme özelliği
e) Makaslama kararlılığı
f) Isı değişimine karşı kararlılık
g) Düşük ısıl genleşme
h) Yüksek ısı iletkenliği
i) Parlama noktası
j) Yanma noktası
k) Donma noktası
l) Yüksek yoğunluk
m) Yüksek yalıtım (dielektrik) özelliği
2. Kimyasal özellikler
a) Malzemeyle uyumluluk
b) Oksitlenmeye karşı dayanıklılık
c) Paslanmaya ve korozyona karşı yüksek koruma
d) Su almama özelliği
3. Yağdaki hava
a) Yağın az hava tutması ve yeterli hava boşaltması
b) Düşük sıkıştırılabilirlik
c) Düşük köpük oluşumu
4. Çevre dostu
5. Bakım kolaylığı
a) İyi filtre edilebilirlik
b) Düşük maliyet ve sürekli bulunabilirlik
c) Diğer yağlarla uyum ve değiştirilebilirlik
B. Hidrolik akışkan türleri
1. Mineral akışkanlar
2. Suda yağ karışımı (HFAE)
3. Yağda su karışımı (HFB)
4. Su karışımlı glikol akışkanlar (HFC)
5. Fosfat esterleri (HFDR)
C. Akışkan seçimi
D. Akışkan kullanımı ve ekonomi
1. Koruyucu bakım
2. Hidrolik sistemlerin temizlenmesi
IV. HİDROLİK SİSTEMLER
A. Hidrolik sistem tasarımı
B. Basit bir hidrolik devre tasarımı
V. TANK
A. Tank boyutları
B. Tank tasarımı ve yapımı
C. Tank türleri
1. Basınçsız tank
2. Basınçlı tank
VI. AKIŞKANDA KİRLİLİK DENETİMİ
A. Kirlenme çeşitleri
1. Enerji kirlenmesi
a) Isı enerjisi
b) Mıknatıslık (manyetizma)
c) Elektrostatik
2. Maddesel kirlenme
a) Gaz kirlenmesi
b) Sıvı kirlenmesi
c) Mikrobiyolojik kirlenme
d) Parçacık kirlenmesi (pislik)
B. Parçacıkların ölçülmesi
C. Hidrolik yağlardaki kirlilik derecelerinin sınıflandırılması
1. NAS 38'e göre sınıflandırma
2. ISO DIS 6'ya göre sınıflandırma
D. Pisliğin sisteme etkisi
E. Hidrolik öğelerde boşluklar
VII. FİLTRELER VE FİLTRELEME TEKNOLOJİSİ
A. Filtreleme işlemleri
B. Filtrenin genel yapısı
C. Filtre öğesi gereci
1. Yüzey türü öğeler
2. Derinlik türü öğeler
D. Filtrelerle ilgili bazı kavramlar
1. Mutlak filtreleme değeri
2. Ortalama gözenek büyüklüğü veya ortalama filtreleme değeri
3. Beta oranları
4. Filtre öğesi göçme basıncı
5. Atlatma (By-pass) valflerİ
6. Kirlilik göstergeleri
E. Filtre çeşitleri ve yerleşimi
1. Genel filtre çeşitleri
a) Emme yolu filtresi
b) Basınç yolu filtresi
c) Dönüş yolu filtresi
2. Diğer filtre çeşitleri
a) Atlatma (By-pass) filtreleri
b) Servo valf filtresi veya öğe filtresi
c) Minyatür, son şans, talaş filtreleri
d) Ters-akış filtresi
e) Filtreleme birimi
f) Hava filtresi
F. Filtre seçimi
1. Filtre kapsama gücü
2. Filtreleme oranının seçimi
3. Akış verimi
4. Hedef temizlik
VIII. AKIŞKAN TAŞIYICILAR
A. Giriş
B. Hidrolik Borular
1. Yüksek basınçlı boru bağlantıları
a) Havşalı rakorlar
b) Rakor halkası türü sıkıştırma bağlantısı
c) O-halkası sıkıştırma bağlantıları
d) Değiştirme kavramaları
e) Kaynaklı Bağlantılar
f) Flanşlı bağlantılar
g) Çabuk açılan kavramalar
C. Hidrolik hortumlar
1. Kavramların açıklanması
2. Hortum ucu bağlantıları
3. Taşıyıcılar içerisinde akış hızı
D. Hortumların ve boruların yerleştirilmesi
1. Boruların yerleştirilmesi
2. Hortumların Yerleştirilmesi
IX. SIZDIRMAZLIK ÖĞELERİ
A. Genel
B. Sızdırmazlık öğesi gereçleri
1. Bezli gereçler
2. Termoplastik gereçler
3. Esnek gereçler
a) Madeni yağa dayanıklı gereçler
b) Madeni yağlara dayanıksız gereçler
C. Sızdırmazlık öğelerinin türleri
1. O-halka
a) O-Halka gereçleri
b) O-halkaların ölçülmesi
c) Uygulamada ölçülendirme
2. Keçeler
a) Tek keçeler
b) Takım keçeler
c) Kayma halkalı O-Halka
D. Toz keçesi
X. HİDROLİK POMPALAR
A. Pompanın tanımı ve görevi
B. Pompalarla ilgili temel kavramlar
C. Pompanın tanım eğrisi
D. Pompa emiş bölümü
1. Buharlaşma basıncı
2. Pompanın emiş bölümünün çalışması ve kavitasyon olayı
3. Akışkan içinde hava
E. Pompa türleri
1. Dişli pompalar
a) Dıştan dişli pompalar
b) İçten dişli pompalar
2. Vidalı pompalar
3. Kanatlı pompalar
a) Basit kanatlı pompa
b) Dengeli kanatlı pompa
c) Değişken debili kanatlı pompa
4. Pistonlu pompalar
a) Radyal pistonlu pompalar
b) Eksenel pistonlu pompalar
F. Pompa seçimi
1. En yüksek çalışma basıncı
2. En yüksek debi
3. Ayar türü
4. Pompa çalışma hızı
5. Akışkanın türü
6. Akışkan kirliliği
7. Pompa gürültüsü
8. Pompa boyutu ve ağırlığı
9. Verim
10. Maliyet
11. Bulunabilirlilik ve değiştirilebilirlilik
12. Bakım ve yedek parça
G. Pompalarla ilgili hesaplar
1. Pompalarda debi hesabı
2. Pompalarda güç hesabı
H. CETOP'a göre hidrolik pompaların çalıştırılması, kullanılması ve bakımı için öneriler
1. Genel.
2. Sökme takma.
3. İşletmeye geçiş
4. Çalışma anındaki denetimler
5. Bakım
6. Arızaların giderilmesi
XI. HİDROLİK MOTORLAR
A. Giriş
B. Açısal hareketlendiriciler
1. Kanatlı tür açısal hareketlendiriciler
2. Pistonlu tür açısal hareketlendiriciler
3. Vidalı açısal hareketlendiriciler
C. Dairesel hareketlendiriciler
1. Kanatlı motorlar
a) Kanatlı motorun çalışması
b) Dengelenmiş kanatlı motor
c) Motor kanatlarını uzatmak
2. Dişli motor
a) Dişli motorun çalışması
b) İçten dişli motor
3. Pistonlu motor
a) Pistonlu motorun çalışması
b) Değişken debili pistonlu motorlar
XII. HİDROLİK SİLİNDİRLER
A. Tanımı görevi
B. Hidrolik silindirlerin çeşitleri
1. Tek etkili silindirler
a) Dalma tür (plunger) silindirler
b) Yay geri dönüşlü silindirler
2. Çift etkili silindirler
a) Tek kollu silindirler
b) Çift kollu silindirler
3. Özel silindirler
a) Çift pistonlu (Tandem) silindirler
b) Hızlı ilerleme silindirleri
c) İç içe geçmeli (teleskopik) silindirler
d) Konumlama silindirleri
C. Silindirlerin yapısı
1. Yastıklama
2. Boru
3. Piston kolu
4. Piston kolunun burkulma hesabı
5. Piston kolunun itme kuvveti
D. Silindirlerin bağlanması
E. Örnek silindir kullanımları
XIII. YÖNLENDİRME VALFLERİ
A. Valf kavramına giriş
B. Tanımı
C. Çalışma ilkeleri ve yapıları
1. Sürgülü yönlendirme valfleri
2. Döner sürgülü yönlendirme valfleri
3. Oturtmalı yönlendirme valfleri
4. Sürgülü ve oturtmalı tür valflerin karşılaştırılması
D. Simgelerle gösterme
1. Yol ve konum
2. Uyarı biçimleri
3. Örnek simgeler
E. Yol ve konuma göre çeşitleri
a) /2 yönlendirme valfleri
b) /2 yönlendirme valfleri
c) /2 yönlendirme valfleri
d) /3 yönlendirme valfleri
F. Yönlendirme valflerinde ön uyarı 1
G. Geçiş konumları
1. Olumlu taşma
2. Olumsuz taşma
3. Sıfır taşma
4. Geçiş konumlarının gösterilmesi
H. Sızdırmazlık ve iç sızıntı
İ. Valf büyüklüğünün seçimi
1. Valf boyutları
2. Dinamik güç sınırı
3. Basınç kaybı
J. Tek yönlü kapama valfleri (Çek valfler)
1. Basit tek yönlü kapama valfleri
2. Ön uyarılı tek yönlü kapama valfleri (Kilitleme valfi)
3. Ön doldurma valfi
K. Kovan (Kartuş) valfler
1. Oturmalı tür kovan valfler
2. Pistonlu tür kovan valfler
3. Kovanlı valflerin uzaktan uyarılması
4. Çoklu kovan valflerin uyarılması
XIV. BASINÇ VALFLERİ
A. Giriş
B. Genel çalışma ilkeleri ve yapıları
1. Normalde Açık- Normalde Kapalı
2. Uyarı türü
a) Doğrudan uyarı -ön uyarı
b) İçten uyarı - dıştan (uzaktan) uyarı
3. Sızıntılar
a) İçten sızıntı bağlantısı
b) Dıştan sızıntı bağlantısı
C. Basınç valflerinin türleri
1. Normalde kapalı valfler
a) Basınç sınırlama valfi
b) Basınç sıralama valfi
c) Boşaltma valfi
d) Biriktirici doldurma valfi
e) Karşı denge valfi
f) Fren valfi
2. Normalde açık valfler
a) İki yollu basınç düşürme valfi
b) Üç yollu basınç düşürme valfi
3. Basınç valflerinde ters yönde akış
XV. AKIŞ VALFLERİ
A. Genel
1. Kısma deliği
a) Büyüklük
b) Basınç
c) Sıcaklık
2. Sıcaklık dengeleme yöntemleri
a) Metal çubuk ile sıcaklığın dengelenmesi
b) Keskin kenarlı kısma deliği
3. İlk hareket ayarı
B. Akış valfi türleri
1. Akış kısma valfleri
a) Viskoziteden etkilenme
b) Ayarlanabilirlik
c) Tek yönde akış
2. Akış ayar valfleri
a) yollu akış ayar valfleri
b) yollu akış ayar valfi
3. Yavaşlatma valfi
4. Akış bölücüler
a) Valf türü akış bölücü
b) Motor türü akış bölücü
5. Doğrultucu (köprü devresi)
6. Hareketlendiricilerde hız ayarı
a) Girişin kısılması
b) Çıkışın kısılması
c) Depoya taşırma (by-pass)
XVI. HİDROLİK BİRİKTİRİCİLER
A. Tanımı
B. Biriktirici türleri
1. Ağırlıklı biriktiriciler
2. Yaylı biriktiriciler
3. Gazlı biriktiriciler
a) Ayırma öğesiz
b) Ayırma öğeli
C. Kullanıldığı yerler
D. Biriktirici tanım büyüklükleri
E. Biriktirici türünün seçimi
F. Biriktiriciye gaz yüklenmesi
G. Güvenlik önlemleri
XVII. SERVO VE ORANSAL VALFLER
A. Giriş
1. Servo valfler
a) Servo yönlendirme valfi
b) Servo basınç valfleri
2. Oransal valfler
3. Servo ve oransal valflerin karşılaştırılması
XVIII. YARDIMCI DONANIM
A. Basınçölçer (Manometre)
1. Normal basınçölçer (Manometre)
a) Bourdon tüplü basınçölçer
b) Körüklü basınçölçer
2. Farka dayalı basınçölçer
3. Basınç aktarıcıları (transduserleri)
4. Elektrikle çalışan basınç göstergeleri
B. Isıtıcı ve soğutucular
1. Isıtıcılar
2. Soğutucular
XIX. GÜVENLİK, BAKIM VE ONARIM
A. Güvenlik
1. Genel güvenlik önlemleri
2. Hidrolik makinelerde çalışanlar için güvenlik kuralları
3. Hidrolik teknisyeni için genel güvenlik kuralları
4. Hidrolik biriktiricilerle ilgili güvenlik kuralları
5. Filtrelerin bakımı ile ilgili öneriler
B. Hidrolik sistemlerde bakım ve onarım
1. Genel bakım için gerekli işlemler
2. Bakım için gerekli takımlar
3. Kayıtlar
C. Hidrolikte sorunlar ve çözümleri
1. Pompa gürültülü çalışıyor.
2. Pompa akışkan basmıyor
3. Pompanın etrafında kaçak
4. Aşırı ısınma
5. Hatalı hareket
6. Düşük sistem basıncı
7. Hatalı debi
XX. İŞLEV DİYAGRAMLARI
A. Giriş
B. İşlev diyagramının bileşenleri
1. İşlev çizgisi
2. Uyarı Çizgisi
3. Uyarı öğesi
4. Kumanda öğesi
5. Çalışma öğesi
C. İşlev diyagramlarının hazırlanması
XXI. HİDROLİK DEVRELER
A. Standartlar
1. Çeşitli standart kuruluşları
2. Çeşitli uluslararası standartlar
3. Bazı standartların gelişimi
4. Çeşitli Türk standartları
B. Temel hidrolik devreler ve hidrolik simgeler

PNÖMATİK, ELEKTROPÖMATİK KUMANDA

Yavuz Eminoğlu
yavuzeminoglu@mynet.com
http://kitap.otomasyon.gen.tr

İÇİNDEKİLER :
I. Tanım ve genel ilkeler
A. Pnömatiğin tanımı, avantaj ve dezavantajları
1. Avantajları
2. Dezavantajları
B. Pnömatiğin kullanım alanı
C. Havanın fiziksel özellikleri
D. Basınçlı havanın özellikleri ve basınç birimleri
E. Gaz denklemleri
1. Boyle - marıotte kanunu
2. Gay - lussac kanunu
3. Charles kanunu
4. Genel gaz denklemi
5. Paskal kanunu
II. Basınçlı havanın üretilmesi
A. Basınçlı havanın üretilip kullanılmasına ait genel yapı
B. Kompresörler
1. Pistonlu kompresörler
A) Tek kademeli pistonlu kompresörler
B) İki kademeli pistonlu kompresörler
C) Diyaframlı kompresörler
2. Döner kompresörler
A) Paletli (kanatlı) kompresörler
B) Vidalı kompresörler
C) Turbo kompresörler
3. Kompresörlerin soğutulması
4. Kompresörün otomatik çalışması
5. Kompresörlerin yardımcı donanımları
A) Hava tankı
B) Emme filtresi
6. Soğutma ve suyun ayrıştırılması
A) Soğutarak kurutma
B) Emme yöntemi (kimyasal-fiziksel) ile kurutma
III. Basınçlı havanın hazırlanması
A. Basınçlı hava hazırlama ünitesinin genel çalışma ilkesi
B. Filtre
C. Basınç düzenleyici (basınç regülatörü-basınç ayar valfi)
D. Yağlayıcı
E. Basınçlı hava göstergeleri
1. Manometre
2. Optik göstergeler
IV. Pnömatik çalışma elemanları
A. Pnömatik silindirler
1. Doğrusal silindirler ve çeşitleri
A) Çalışma prensibine göre silindir çeşitleri
B) Kullanım yerine göre silindir çeşitleri
2. Döner silindirler
A) Kremayerli tip döner silindirler
B)Kanatlı tip döner silindirler
3. Doğrusal silindir hesapları
A) Tek etkili silindir hesapları
B) Çift etkili silindir hesapları
C) Pnömatik silindirlerde hava tüketimi hesabı
4. Silindir seçimi
5. Pnömatik silindirlerde yastıklama
6. Silindir sızdırmazlık elemanları
B. Pnömatik motorlar
1. Pistonlu motorlar
A) Radyal pistonlu hava motorları
B) Eksenel pistonlu hava motorları
2. Döner tip motorlar
A) Paletli motorlar
B) Dişli motorlar
C) Türbinli hava motorları
D) Pnömatik motorların karşılaştırılmaları
C. Pnömatik kas
V. Valfler
A. Yön denetim valfleri
1. Yön denetim valflerinin görevleri
2. Yön denetim valflerinin kısa yazılımları
3. Yön denetim valflerinin konumların tanımlanması
4. Yön denetim valflerinin yol sayısı
5. Yön den. Valf. havanın akış yönünün tanımlanması
6. Yön denetim valflerinin uyarı (kumanda) çeşitleri
7. Yön denetim valflerinde temel konumlar
B. Yön denetim valflerinin yapım şekilleri
C. Çeşitli valf yapıları
1. Disk oturmalı 2/2 yön denetim valfi
2. Bilye oturmalı 2/2 yön denetim valfi
3. Piston sürgülü3/2 yön denetim valfi
4. Bilye oturmalı 3/2 yön denetim valfi
5. Disk oturmalı 3/2 yön denetim valfi(Normalde açık)
6. 4/2 yön denetim valfi
7. 5/2 yön denetim valfi
8. Kilitlemeli 5/3 yön denetim valfi
9. Çift taraflı hava uyarılı 5/2 yön denetim valfi
10.İndirekt (pilot) uyarılı yön denetim valfleri
11.Döner sürgülü yön denetim valfi
VI. Çalışma elemanlarının kumandası
A. Silindirlerin direkt kumandası
1. Tek etkili silindirlerin kumandası
2. Birden fazla tek etkili silindirin aynı anda kumandası
3. Çift etkili silindirlerin kumandası
4. Birden fazla çift etkili silindirin aynı anda kumandası
5. İki tek etkili silindirin zıt yönlü çalıştırılması
6. İki çift etkili silindirin zıt yönlü çalıştırılması
B. Motorların kumandası
1. Tek yöne dönebilen pnömatik motorun kumandası
2. Çift yöne dönebilen pnömatik motorun kumandası
VII. Akış denetim valfleri
A. Sabit debili akış kısma valfleri
B. Ayarlanabilir debili akış kısma valfleri
1. Çift yönlü akış kısma valfi
2. Tek yönlü akış kısma valfi
C. Çek valf
D. Akış kısma valfleri ile hız kumandası
1. Tek etkili silindirlerin hız kontrollü kumandası
a) Çift yönlü akış kıs. valf. ile tek etkili sil. hız kont.
b) Tek yönlü akış kıs. valf. ile tek etkili sil. hız kont.
2. Çift etkili silindirlerde hız kumandası
a) Çift yönlü kısma valfi ile çift etkili sil.hız kontrolü
b) Tek yönlü kısma valfi ile çift etkili sil.hız kontrolü
E. Çabuk egzoz valfi
F. Susturucu
VIII. Mantık valfleri
A. "Veya" valfi
B. "Ve"valfi
IX. Basınç valfleri
A. Basınç sınırlama (emniyet) valfi
B. Basınç düşürme (ayar) valfi
C. Basınç sıralama valfi (basınç anahtarı)
X. Pnömatik zaman elemanları
A. Tanımı ve fonksiyonu
B. Uyarma gecikmeli zaman valfi
1. Normalde kapalı
2. Normalde açık
C. Geri dönüş gecikmeli zaman valfi
1. Normalde kapalı
2. Normalde açık
D. Uyarma ve geri dönüş gecikmeli zaman valfi
E. Sinyal kısaltıcı ve uzatıcılar
F. Pnömatik sayıcı
XI. Pnömatik kumanda
A. Pnömatik kumanda devrelerinin çizimi
1. Kumandada sinyal akışı
2. Basınç kaynağı ve enerji hattı
3. Devre şemalarında pnömatik elemanların tan.
a) Harflerle gösterim
b) Rakamlarla gösterim
B. Pnömatik devre için hareket akışının gösterilmesi
1. Kısa yazılım şekli
2. Yol-adım diyagramı
3. Yol-zaman diyagramı
4. Fonksiyon diyagramı
5. Basitleştirilmiş fonksiyon diyagramı çizimi
6. Pnömatik bir problemin çözümünde izlenecek yol
XII. Pnömatik kumanda örnekleri
A. Direkt ve indirekt kumanda
B. Hafıza fonksiyonsuz kumanda
C. Hafıza fonksiyonlu kumanda
1. Hafızalı valfler ile hafıza fonksiyonu
2. Pnömatik mühürleme devresi ile hafıza fonksiyonu
D. Yola bağlı kumanda
E. Zamana bağlı kumanda
F. Start sinyalinin şarta bağlanması
G. İki el güvenlik devresi
XIII. Vakum tekniği
A. Vakum tekniğinin kullanıldığı alanlar
B. Vakum elemanları
1. Vakum pompaları
2. Vakum üreteçleri
3. Vakum üreteçlerinin çeşitleri
a) Tek kademeli vakum üreteçleri
b) Çok kademeli vakum üreteçleri
c) Kompakt vakum üreteçleri
4. Vakum üreteçlerinin vakum pompalarına göre av.
5. Vantuzlar
C. Hidropnömatik sistemler
XIV. Pnömatik sensörler
A. Hava püskürtmeli sensörler
1. Refleks tipi algılayıcı
2. Hava engeli
3. Geri basınç algılayıcısı
B. Kuvvetlendirici
C. Manyetik uyarılı sensörler
XV. Basınçlı hava iletim ve bağlantı elemanları
A. İletim elemanları
1. Plastik hortumlar
2. Metal borular
B. Bağlantı elemanları
1. Rakorlar
2. Çabuk bağlantı rakoru
3. Çabuk sökme pensleri
4. Akış bölücüler
XVI. Ardışık kumandalar
A. Sinyal çakışmasız ardışık kumanda
B. Ardışık kumandanın adım adım gerçekleştirlmesi
C. Sinyal çakışmalı ardışık kumanda
D. Sinyal çakışmasının önlenmesinde kullanılan yön.
1. Mafsal makaralı sınır anahtarları ile sin. çak. en.
2. Normalde açık zaman rölesi ile sin. kesilmesi
3. 3/2 impuls valflerle sinyal çak. engellenmesi
4. 5/2 impuls valflerle sinyal çak. engellenmesi
5. Farklı kumanda yüzeyli impuls valf. Sin.l çak.en.
XVII. Kaskad yöntemi ile ardışık kumandaların çözümü
A. Kaskad yöntemi ile çözümün adım adım gerçek.
1. Hareket akışının belirlenmesi
2. Grupların oluşturulması
3. Hat sayısının belirlenmesi
4. Kaskad valf sayısının belirlenmesi
5. Sinyal elemanlarının bağlanması
B. Çok gruplu kaskad devresinin planlanması
C. Kaskad yönteminin sınırları
XVIII. Adımlayıcı yöntemi ile ardışık kum. çözümü
A. Çalışma prensibi
B. Adımlayıcıların reset yapılması
C. Adımlayıcı devre tasarımı
D. Adımlayıcılarda modül yapısı
E. Adımlayıcı modüllerle çözümün adım adım gerçek.
F. Adımlayıcı modüllerinin montajında önemli noktalar
XIX. Pnömatik kumandalarda ek şartlar
A. Çok kullanılan ek sartların tanımlanması
B. Ek şartların genel yapısı
C. Çeşitli acil durdurma uygulamaları
D. Manuel işletim sistemi için çözüm yöntemleri
E. Start sinyali devresi
1. 1.start sinyali devresi
2. 2.start sinyali devresi
3. 3.start sinyali devresi
4. 4.start sinyali devresi
5. 5.start sinyali devresi
6. 6.start sinyali devresi
XX. Pnömatik devrelerde arıza arama ve bakım
A. Pnömatik sis. montajı sırasında dikkat edilecekler
B. Pnömatik sis. ilk çalıştırma sırasında dikkat edilecekler
C. Pnömatik sistemlerin arızalarının aranması
D. Örnek bir devre üzerinde arıza aranması
E. Pnömatik sistemlerin bakım ve tamirlerinin yapımı
ELEKTROPNÖMATİK
I. Temel elektrik bilgisi
A. Elektrik devresi,elemanları ve çeşitleri
1. Elektrik devre elemanları
2. Elektrik devre çeşitleri
B. Elektrik akımının sınıflandırılması
1. Doğru akım
2. Alternatif akım
C. Gerilim, akım ve direncin tanımı
1. Gerilim
2. Akım
3. Direnç
D. Gerilim, akım ve direncin ölçülmesi
1. Gerilimin ölçülmesi
2. Akımın şiddetinin ölçülmesi
3. Direnç ölçme
E. Temel elektrik kanunları
1. Ohm kanunu:
2. Kirşof kanunları
F. Elektrikte iş ve güç
1. İş
2. Güç
G. Elektromanyetizma
II. Elektropnömatik devre elemanları
A. Anahtarlar
1. Anahtarların görevleri
a) Butonlar
b) Kalıcı anahtarlar (anahtarlar)
2. Anahtarların uyarı durumları
a) Uyarı şekli
b)Kapayan ve açan anahtarların gösterimi
B. Selenoid uyarılı valfler
1. Selenoid uyarılı normalde kapalı 3/2 yön den. valfi
2. İndirekt (pilot) selenoid uyarılı 5/2 yön denetim valfi
3. Yardımcı el ve indirekt sel. uyarılı 5/2 yön den. valfi
III. Kontaktörler ve röleler
A. Devre şemalarında röle kontaklarının listesi
B. Kontaktör ve rölelerde kontak numaralandırması
IV. Elektropnömatik devre şemalarının çizimi
A. Genel çizim kuralları
B. Elektropnömatikte lojik fonksiyonlar
1. "VE" fonksiyonu
2. "VEYA" fonksiyonu
3. Hafıza fonksiyonu
V. Sınır anahtarları
A. Mekanik sınır anahtarları
B. Yola bağlı kumanda
C. Temassız sınır anahtarları
1. Manyetik sınır anahtarları (dil kontaklı )
2. Optik algılayıcılar
a) Tek yönlü ışık bariyeri
b) Aynadan yansımalı ışık bariyeri
c) Cisimden yansımalı ışık bariyeri
3. İndüktif algılayıcılar
4. Kapasitif algılayıclar
VI. Zaman fonksiyonlu devreler
A. Çekme gecikmeli (kapama gecikmeli) zaman rolesi
B. Bırakma gecikmeli (açma gecikmeli) zaman rolesi
C. Zamana bağlı kumanda
D. Pnömatik - elektrik çevirici
VII. Ardışık kumandalar
A. Elektrik devre şemasının çizimi
B. Kumanda zinciri
1. Minumum ayırma (kaskad)
a) Çift taraflı sel. valflerin kullanılması durumunda
b)Tek tar. sel. uyarılı, geri dönüşlü yaylı valflerle.
2. Maksimum ayırma (adımlayıcı-kayıt kaydırma)
a) Çift taraflı impuls uyarılı valflerin kul. dur.
b) Tek tar. sel. uy. geri dön. yaylı valflerle
VIII. Elektropnömatik kumandalarda ek şartlar
A. Ek şartların genel yapısı
B. Çok kullanılan ek şartların tanımlanması
1. Acil durdurma
2. Manuel çalıştırma uygulamaları
3. Tek çevrim / sürekli çevrim
4. Elektropnömatikte ek şartların genel yapısı
P-EP ÖRNEK ÇÖZÜMLER

PNÖMATİK KUMANDA DENEYLERİ

Yavuz Eminoğlu
yavuzeminoglu@mynet.com
http://kitap.otomasyon.gen.tr

DENEYLER :
1- KOMPRESÖRLER
2- HAVA HAZIRLAMA ÜNİTESİ
3- TEK ETKİLİ SİLİNDİRLERİN DİREKT KUMANDASI
4- TEK ETKİLİ SİLİNDİRLERİN ENDİREKT KUMANDASI
5- ÇİFT ETKİLİ SİLİNDİRLERİN DİREKT KUMANDASI
6- ÇİFT ETKİLİ SİLİNDİRLERİN ENDİREKT KUMANDASI
7- SİLİNDİRLERİN HIZ KONTROLÜ
8- YOLA BAĞLI KUMANDA
9- ZAMANA BAĞLI KUMANDA
10- BASINCA BAĞLI KUMANDA
11- "VEYA" VALFİ 12- "VE" VALFİ
13- PNÖMATİK DEVRELERDE HAFIZA FONKSİYONU
14- VAKUM
15- PNÖMATİK KAS
16- ARDIŞIK KUMANDA
17- SİNYAL ÇAKIŞMASI
18- MAFSAL MAKARALI VALF İLE SİNYAL ÇAKIŞMALARININ ENGELLENMESİ
19- İMPULS VALFLER İLE SİNYAL ÇAKIŞMALARININ ENGELLENMESİ
20- KASKAD YÖNTEMİ İLE SİNYAL ÇAKIŞMALARININ ENGELLENMESİ
21- ADIMLAYICI YÖNTEMİ İLE SİNYAL ÇAKIŞMALARININ ENGELLENMESİ
22- UYGULAMA

PNÖMATİK ASETAT TAKIMI

Yavuz Eminoğlu
yavuzeminoglu@mynet.com
http://kitap.otomasyon.gen.tr

ASETATLAR :
1 Genel Pnömatik Sistem - Tek Pistonlu Kompresörler
2 Kompresör Çeşitleri - İki Kademeli - Diyaframlı Kompresör
3 Kompresör Çeşitleri - Paletli-Vidalı - Turbo Kompresör
4 Kompresörlerin Soğutulması ve Otomatik Çalışması
5 Hava Kurutma Sistemleri
6 Şartlandırıcı - Filtre
7 Basınç Ayar Valfi - Manometre - Optik Gösterge
8 Yağlayıcı
9 Tek ve Çift Etkili Silindirler
10 Silindir Çeşitleri - Çok Konumlu - Tandem Silindir
11 Silindir Çeşitleri - Çift Piston Kollu - Yassı-Kısa Kurslu Silindir
12 Silindir Çeşitleri - Piston Kolsuz Silindir
13 Silindir Çeşitleri - Kızaklı - İçi Boş Silindir
14 Darbe Silindiri - Piston Kolu Kilitleme - Pnömatik Tutucu
15 Kasıntı Alıcı - Silindir Sabitleme Şekilleri
16 Döner (açısal) Silindirler
17 Silindirlerde Yastıklama - Sızdırmazlık Elemanları
18 Pistonlu Pnömatik Motorlar
19 Döner Tip Pnömatik Motorlar
20 Pnömatik Kas
21 Valflerde Uyarı ve Geri Dönüş Şekilleri
22 Yön Denetim Valflerinin Yapım Şekilleri
23 Yön Denetim Valfi Çeşitleri
24 Yön Denetim Valfi Çeşitleri
25 Yön Denetim Valfi Çeşitleri
26 Yön Denetim Valfi Çeşitleri
27 Akış Kısma Valfleri
28 Çekvalf - Çabuk Egzoz Valfi - Susturucu
29 Mantık ("VE-VEYA") Valfleri
30 Basınç Valfleri
31 Zaman Valfleri
32 Vakum Elemanları
33 Hidropnömatik Sistemler
34 Basınçlı Hava Bağlantı Elemanları
35 Basınçlı Hava Bağlantı Elemanları
36 Silindir Kumandası
37 Zıt Yönlü Silindir ve Motor Kumandası
38 Silindirlerin Hız Kumandası
39 "VEYA" Valfi Uygulamaları
40 "VE" Valfi Uygulamaları 41 Basınç Valfleri Uygulamaları
42 Zaman Elemanları - Sayıcı Uygulamaları
43 Kumandada Sinyal Akışı ve Numaralandırma
44 Yol Adım - Yol Zaman - Fonksiyon Diyagramları
45 Basitleştirilmiş Fonksiyon Diyagramı
46 Direkt - İndirekt Kumanda-Hafıza Fonksiyonu
47 Yola ve Zamana Bağlı Kumanda
48 Start Şartları
49 Vakum-Pnömatik Sensör Uygulamaları
50 Sinyal Çakışmasız Ardışık Kumanda-(Paket iletimi) 1
51 Sinyal Çakışmasız Ardışık Kumanda-(Paket iletimi) 2
52 Sinyal Çakışmasız Ardışık Kumanda-(Paket iletimi) 3
53 Sinyal Çakışmalı Ardışık Kumanda-(Delme aparatı)
54 Sinyal Çakışması
55 Mavsal Makaralı Valf ve Sinyal Kısaltıcı ile S.Ç.Engellenmesi
56 İmpuls Valf İle Sinyal Çakışmasının Engellenmesi
57 İmpuls Valf (Yardımcı Bellek)
58 Kaskad-1
59 Kaskad-2 (Sinyal elemanlarının bağlanması)
60 Kaskad-3 (Sinyal elemanlarının bağlanması)
61 Kaskad-4 (Çok gruplu kaskad devresinin planlanması)
62 Adımlayıcı-1 (Adımlayıcı mantığının planlanması)
63 Adımlayıcı-2 (Adımlayıcı devre tasarımı)
64 "VE-VEYA" Valfleri Değerlendirme Soruları
65 Basınç- Değerlendirme Soruları
66 Zaman Elemanı - Sayıcı Uygulamaları
67 Pnömatik Kumanda Değerlendirme Soruları
68 Basitleştirilmiş Fonk. Diyagramları-Mavsal Makaralı Valf Çözüm
79 Sinyal Kısaltıcı ve İmpuls Valf İle Çözüm
70 Kaskad Çözümü
71 Adımlayıcı Çözümü
72 Silindirlerde İtme Kuvveti ve Hava Tüketimi Tablosu
73 Silindirlerde İtme Kuvveti - Kaslarda Kuvvet-Kısalma Diyagramı